Fietsen in Rusland
Fiets expert Hans Metz heeft veel ervaringen met fietsen in rusland. Lees onderstaand:
Een eerste advies: neem een kompas mee! Als je in een hotel gelogeerd hebt, en je wilt vanuit het centrum weer de stad uit, dan is het handig om te weten of je de goede richting uit fietst. Want reken niet op verkeersborden; en bijna niemand spreekt iets anders dan Russisch.
De wegen
De toestand van de wegen is heel verschillend. Er zijn keurige geasfalteerde wegen, rustig ook nog; en het kan gebeuren dat het asfalt plotseling in grind verandert. De verbindingsweg tussen de miljoenensteden Kazan en Perm verandert halverwege in een zandbak. Niet voor lang, gelukkig. In het algemeen kan je zeggen dat in de dichter bevolkte gebieden van Europees Rusland de wegen goed berijdbaar en geasfalteerd zijn. Vaak kunnen er wel kleine scheuren en gaten in zitten. En de uiterste rechterkant, waar je fietst, is vaak het slechtst.
Als je meer naar het oosten komt is de kans groter dat je onverharde wegen treft. Maar Rusland verandert snel de laatste tijd. Toen ik vanuit Omsk verder naar het oosten fietste, kwam ik in een modderpoel terecht. Later bleek even ten zuiden, langs Barabinsk, kort geleden een nieuwe weg te zijn aangelegd, die stond nog niet op mijn kaart.
Op de doorgaande wegen buiten de stad is de bewegwijzering wel goed. Bijna altijd in Russische lettertekens, natuurlijk
De taal
Bijna niemand spreekt iets anders dan Russisch. Zelfs in Moskou en Sint-Petersburg zul je op straat weinig mensen treffen die een beetje Engels, of soms Duits, spreken. Dus als je zelf geen Russisch kent, neem een woordenboekje mee. De Wat en Hoe taalgids Russisch is heel handig, vooral de korte woordenlijst achterin. Toen ik in 2000 voor het eerst via Noord-Noorwegen richting Moermansk fietste, sprak ik geen woord Russisch. Hoe vind je dan een hotel? Dan vraag je op straat naar een gastienietsa. Met een klein aantal woorden, velosieped, chlieb, woda, pivo, kolbasa, jablaka (fiets, brood, water, bier, worst, appels), en nog enige tientallen woorden kom je een heel eind. En het is handig de Russische lettertekens te kunnen ontcijferen, natuurlijk. Staat ook in het boekje.
De kinderen leren op school tegenwoordig wel Engels. Maar ze hebben er geen oefening in, en ze zijn meestal te verlegen om het op straat tegen een zeldzame vreemdeling te spreken.
De winkels
De tijd dat er in de winkels weinig te krijgen was, ligt al lang achter ons. Ook in dun bevolkte gebieden kom je altijd wel door een dorp, en in praktisch elk dorp is wel een winkel, waar aan eet- en drinkwaren geen gebrek is. In afgelegen gebieden is verse groenten en fruit niet altijd te krijgen. De winkels hebben geen etalages en zijn vaak slecht aan de buitenkant te herkennen. Je ziet het aan het woord magazin of produkty. Of er staat boven een deur 8-20 yaca, de openingstijden. Of 24 yaca: sommige winkels zijn dag en nacht geopend.
In winkels gaat het soms zeer bureaucratisch toe. Dan moet je op de ene plaats betalen, en ergens anders met je briefje het artikel ophalen. Of het brood bij de ene kassa afrekenen, de worst bij een andere, en het bier bij weer een andere. Maar Rusland verandert snel. In de grote steden komen moderne supermarkten zoals wij die kennen. Die zijn duurder dan de eenvoudige dorpswinkeltjes, maar de prijzen liggen ook daar nog beduidend lager dan bij ons.
Eten en slapen
Zoals gezegd, in winkels is genoeg te koop. Daarnaast zijn er talloze kleine wegrestaurantjes, of in de steden goedkope eethuizen: stolovaja (belangrijk woord; het staat niet in Wat en Hoe). Voor omgerekend 3 tot 4 euro kan je hier goed eten: soep (zelfde woord; als je soep vraagt krijg je meestal borsjt), kofje of tsjaj, kotlet, sjaslik, etc.
Drinkwater aan de pomp is soms van betere kwaliteit dan die uit de kraan in een hotel. Het is allemaal te drinken, maar elke winkel kan je ook voor een luttel bedrag aqua mineral verkopen.
Ook een hotelkamer is meestal, zeker in de kleinere steden, goedkoop. Ik betaalde 300-1000 roebel (een roebel staat al jaren op 3 cent) per overnachting. Ontbijt zit daar bijna nooit bij.
In Moskou en Sint-Petersburg zijn overnachtingen veel duurder. Een goedkope mogelijkheid in Moskou is het Home from Home hostel (voor adres zie internet). Een bed op een kleine slaapzaal kost hier €25 (prijs 2007); in de zomermaanden vooraanmelding aanbevolen. Voor een eenvoudig hotel betaal je het dubbele. In Sint-Petersburg heb je o.a. Hostel All Seasons (bed op slaapzaal €12, prijs 2007). In de stad kan je op straat worden aangeklampt voor kvartira: privaat onderkomen, voor €10-20.
Natuurlijk kom je op plaatsen waar geen hotel is. Ik ken collega-fietsers die dan op straat vragen naar een overnachtingplaats (kvartira), en daar leuke ervaringen mee hebben opgedaan. Zelf geef ik er de voorkeur aan mijn tentje ergens, even van de weg af, in het bos neer te zetten.
Veiligheid
Sommige mensen denken dat je in Rusland voortdurend wordt beroofd of vermoord. Dat valt reuze mee. Grappig is dat ook Russen dat vaak tegen mij zeggen: het is hier gevaarlijk! Er zal misschien veel criminaliteit heersen, intimidatie, onderlinge afpersingen. Maar als eenvoudige fietser heb ik daar nog nooit iets van gemerkt. Het zou waarschijnlijk anders zijn als je met een dure westerse auto rond zou rijden. Ook bij het alleen slapen in een tentje in het bos heb ik me nooit onveilig gevoeld. Ik heb wel altijd even gewacht tot er geen auto op de weg was, voor ik het bos indook. En slaap je in een hotel, dan neem je de fiets mee de kamer in natuurlijk.
Meermaals heb ik meegemaakt dat ik binnen zat te eten, m’n fiets buiten, en dat mensen me kwamen waarschuwen: ze kunnen je fiets meenemen! Ik verwacht niet dat iemand zo’n opvallende toerfiets met tassen voor en achter gaat wegdragen. Maar toch komen ze ‘m dan naar binnen zeulen en tussen de tafeltjes zetten.
Het gevoel van onveiligheid bij de Russen is misschien ten dele een gevolg van de wetteloze periode onder Jeltsin, waarin de Russische maffia alomtegenwoordig was. Veel mensen waarderen het dat Poetin daar met strenge maatregelen een einde aan probeert te maken.
Het geld
Zoals al aangegeven: de roebel is 3 cent waard; dat is de laatste jaren bijna niet veranderd. Geld wisselen is overal mogelijk. In alle kleine steden zijn banken waar je met je euro’s terecht kunt. Soms is het even zoeken naar een bankkantoor. Het wisselen zelf gaat heel verschillend. Soms sta je – als enige toerist - in een rij voor een open balie te wachten met je stapeltje 50-euro biljetten. Maar ik heb het ook meegemaakt dat een geüniformeerde jongeman met een levensgrote kalasjnikov mij voorging naar een klein kamertje met een piepklein luikje.
In de grote steden komen de laatste tijd ook steeds meer geldautomaten.
De mensen
De meeste mensen die ik heb ontmoet waren bijzonder aardig. Als fietser kom je natuurlijk op plaatsen waar nooit een toerist komt. Vaak word je aangesproken, en ik vind het dan jammer dat mijn Russisch zo gebrekkig is. Als je op straat met je fiets op je kaart kijkt, dikke kans dat iemand je de weg wil wijzen. Een keer was ik in een stadje waar een dame enthousiast op mij afkwam: ze had gehoord dat er een buitenlander op straat liep! Maar een enkele keer ben je blij dat je geen Russisch spreekt, bijv. als een dronkaard belangstelling voor je heeft. Alcoholisme is een groot probleem in Rusland.
Verschillende keren ben ik ook uitgenodigd om bij mensen te blijven slapen. En een paar keer heb ik een lift aangeboden gekregen.
De meeste westerse toeristen komen niet verder dan het Rode Plein in Moskou, en in Sint-Petersburg in de Hermitage en op de hoofdstraat: de Njevski Prospekt. Daar is de bejegening van toeristen natuurlijk heel anders: op de beroemdste straat van de wereld moet je vooral de bedelaars van je afschudden. Bedelende zigeunerkinderen kunnen heel vasthoudend zijn. Daar wordt je als toerist direct herkend, maar elders niet. Er bestaat een groot verschil tussen rijk en arm in Rusland, dus ook met je westerse kleren kan je – als blanke West-Europeaan - heel goed voor Rus doorgaan. Tenminste, lopend. Niet met je bepakte fiets natuurlijk.
Het verkeer
Het verkeer is geen fietsen gewend. Toch heb ik op de grote wegen de ervaring dat men netjes om me heen rijdt. Alleen als de vrachtauto die je inhaalt, net een tegenligger heeft. Dan zal die niet afremmen om achter je te blijven, dat moet je wel in de gaten houden. Rond de grote steden kan het druk zijn op de weg, verder weg is het vaak rustig.
Er rijden nogal wat dronken chauffeurs. De bermen van de wegen, zeker de drukke wegen dichtbij de grote steden, zijn soms bezaaid met auto-onderdelen (daar is men aan het sleutelen geweest, en heeft de resten gewoon laten liggen), en lege wodkaflessen. En verder zijn de talloze grafsteentjes van omgekomen automobilisten – bijna allemaal jonge mannen van in de twintig – een teken dat niet iedereen even veilig rijdt. Eén keer heb ik meegemaakt dat op een stille weg, een auto slingerend op me af kwam. Dan kan je beter even aan de kant blijven staan.
Fiets mee op trein of bus
Fiets mee op de regionale trein, de elektrietsjke, is nooit een probleem. Met de langeafstandstreinen, de Trans-Siberische bijv. kan ook, maar is iets lastiger. Bij elke wagon staat een conductrice die je wantrouwig bekijkt als je met een fiets aan komt. Maar met een vriendelijk gebaar en enige doortastendheid gaat het altijd goed.
Bij deze treinen heb je drie klassen: de goedkoopste is ‘platskart’. Iets duurder is ‘coupé’; een coupé met vier personen, ligplaatsen boven elkaar. Het duurst is ‘luxus’, dezelfde coupé maar dan met zijn tweeën. Platskart is niet alleen het goedkoopst maar ook leuker, je ziet meer mensen, en de fiets kan altijd wel ergens plat bovenop een bagagerek.
Houdt er rekening mee dat de tijden op de stations in heel Rusland in Moskouse tijd staan aangegeven.
Met bus heb ik maar één ervaring, toen ik vast zat in de modder en de enige bus van die dag langskwam. De chauffeur hielp me vriendelijk mijn bemodderde fiets en tassen naar binnen te slepen, dus dat lijkt ook te kunnen.
Kaarten en reisgidsen
Van het grootste deel van Europees Rusland zijn goede kaarten beschikbaar. Als je verder wilt, moet je volstaan met bijv. Hildebrand’s Urlaubskarte (schaal 1 op 3½ miljoen); ook goed te doen. Je hebt ook de pilotenkaarten (schaal 1:500.000). Dat zijn van die onhandige grote lappen, die je dan weer in A4-tjes kan knippen. Maar die zijn niet zo overzichtelijk en in ieder geval verouderd. Kaarten zijn ook een kwestie van smaak, kijk zelf wat de reisboekhandel te bieden heeft.
Wat gidsen betreft is Lonely Planet’s Russia & Belarus een goede keus. Nadeel is het gewicht. Je kunt er natuurlijk een paar katernen uit losscheuren, afhankelijk van waar je heen gaat. Ook heel goed (geeft per gebied meer informatie) is de serie van Trescher: Weißrußland entdecken, Sibirien entdecken.
Er zijn geen Nederlandstalige reisgidsen. De ANWB-gids over Rusland (1994) is uitverkocht en inmiddels zwaar verouderd. Er zijn wel Nederlandstalige gidsen voor Moskou en Sint-Petersburg; die van Capitool/Unieboek worden als de beste beschouwd.
Fietsreparatie
In Rusland wordt weinig gefietst. Een beetje op het platteland, op gammele karretjes. In de steden ook weinig. De dagen dat ik in Moermansk was, heb ik niet één andere fiets gezien. In Moskou is het fietsen een speciale sport over die drukke wegen met snelle auto’s, maar daar heb ik er wel een paar gezien: mooie dure fietsen, mountain bikes en racefietsen. In kleinere steden en op het platteland heb je natuurlijk geen fietsenwinkels of -makers. In de grote steden vaak wel een. Eén keer had ik in zo’n grote stad een fietsenmaker nodig: toen heb ik op straat een fietser aangeklampt (of liever gezegd: hij klampte mij aan). Zowel de fietser als de reparateur waren bijzonder aardig en hulpvaardig, en ik had moeite om na de reparatie geld achter te laten.
Hoe je er komt
Als je niet het hele end wilt fietsen, ligt vliegen voor de hand. Het kan voordeliger zijn om vanaf Duitsland te vliegen, bijv. vanaf Keulen. Gewoonlijk moet je betalen voor het overgewicht boven 20 kg., rond de €60. (Bij fiets op het vliegtuig: stuur kwartslag draaien, pedalen eraf, lucht uit de banden, en het geheel in karton of plastic verpakken; en niet zo dom zijn – als ik ooit deed – om je pedaalsleutel in je handbagage mee te nemen, want die pakken ze af.)
De goedkoopste manier om naar Rusland te reizen is per trein. Op één weekenddag reis je met een Schönes-Wochenende kaartje (€30) tot Frankfurt an der Oder; over de grens naar Polen fietsen, daar een kaartje kopen voor de nachttrein verder naar het oosten.
Het visum
Voor Rusland heb je een visum nodig. Dat kan je aanvragen bij het consulaat (Laan van Meerdervoort 1, Den Haag, tel.070-3467940, open ma, wo. en vr. van 10-12 uur); of Brussel: tel. 02-3741637; het is omslachtig, je moet o.a. iemand hebben in Rusland die je uitnodigt.
Duurder maar wel veel gemakkelijker is het, je visum door een reisbureau of visumbureau te laten verzorgen. Bijvoorbeeld door het Visumburo (tel. 020-4657502, www.visum.nl) of Visumdienst (tel. 070-3456985, www.visuminfo.nl). Het visum kost ongeveer €90 (prijs varieert) voor een periode van vier weken; voor langere tijd heb je een zgn. zakenvisum nodig, dat is duurder. Reken voor de aanvraag op een paar weken. Vereist is een in het Engels gestelde verklaring dat je tegen ziektekosten verzekerd bent.
Het visum moet je binnen drie dagen na aankomst bij de politie, of een speciaal bureautje, laten registreren. Dat heb ik een keer nagelaten, maar moest toen wel bij vertrek een boete van €90 betalen. Beter wel doen dus. Overigens: op straat worden door de politie voortdurend auto’s aangehouden, en een doodenkele keer ook een fietser. Wel handig als je papieren dan in orde zijn.
De grensovergangen verliepen altijd redelijk vlot en gemakkelijk. Wel wordt je paspoort altijd grondig bekeken. Maar er is bijvoorbeeld nooit gevraagd hoeveel geld ik bij me had.
Informatie gebaseerd op reizen in 2000 t/m 2007; kritiek en/of aanvullingen welkom:
hansmetz45@hotmail.com
Over mijn fietsreizen heb ik het volgende ge¬schreven:
- Fietstocht naar de Noordkust van Europa
(2001, 113 blz.) ISBN 90-806414-1-3, €8
Beschrijving van een tocht vanuit Nederland naar het noorden door Zweden en Noorwegen, terug via Moermansk, Karelië, Sint-Petersburg.
- Fietstocht door Rusland
(2002, 80 blz.) ISBN 90-806414-2-1, €5
Vanuit Moskou naar het oosten, plus een rondje West-Siberië ten noorden van Jekaterinburg.
- Fietstocht naar Kemerovo
(2004, 80 blz.) ISBN 90-806414-4-8, €5
Vanuit Jekaterinburg naar het oosten. Kemerovo is de hoofdstad van het industriegebied Kuzbass, waar in de jaren ’20 een Nederlandse kolonie heeft gezeten, waar nog veel van terug te vinden is.
- Fietstocht door Noord-Rusland
(2007, 90 blz.) ISBN 978-90-806414-6-4, €8
Een tocht vanuit Petrozavodsk, hoofdstad van Karelië, naar Archangelsk. Vandaar per vliegtuig/trein naar de Solovki-eilanden in de Witte Zee en naar Moermansk. Verblijf in Sint-Petersburg.
Deze boekjes zijn te bestellen door de prijs + €2 verzendkosten over te maken op giro 4847344 van H. Metz, Haarlem
En verder:
- Ralph Tuijn, Voorbij Magadan. 16.000 km. dwars door Siberië.
(2000, 184 blz.) €18.
Een boeiend verhaal over een zware tocht door onherbergzame streken. Ralph wilde eigenlijk door naar de Beringstraat, maar voorbij Magadan moest hij door materiaalpech en ontbreken van wegen de strijd staken.
- Niet voor niets op de fiets
(2004, 216 blz.) ISBN 90-5959-018-X, €20
Een fietstocht voor het goede doel. In 2003 onderneemt een groep goed en minder goed getrainde fietsers een tocht van Vladivostok naar Scheveningen. Het initiatief is van Rotary International, en het doel is geld inzamelen voor de actie ‘Polio de wereld uit’. In 95 dagen wordt een afstand van 12.500 kilometer overbrugd.
Een heel informatief boekje over Rusland is:
- Te gast in Rusland, reisimpressies.
(hernieuwde druk maart 2006, 48 blz.)
ISBN 90-76888-65-5, 48 blz., €7
|
